Dermatitis seborea kulit kepala: lebih daripada kelemumur

Jika serpihan anda disertai kemerahan, sisik kekuningan berminyak atau tompok di tepi hidung dan kening, anda mungkin mengalami dermatitis seborea dan bukan sekadar kelemumur. Ia biasa, tidak berjangkit dan boleh dikawal, walaupun ia cenderung kembali ¹.

Kelemumur atau dermatitis seborea?

Kedua-duanya berkait rapat. Satu ulasan menyifatkannya sebagai spektrum berterusan bagi keadaan yang sama ²:

• Kelemumur terhad pada kulit kepala dan menyebabkan serpihan gatal tanpa keradangan yang ketara
• Dermatitis seborea menyebabkan serpihan atau sisik dengan keradangan, dan boleh menjejaskan kawasan berminyak lain pada badan

American Academy of Dermatology (AAD) menyifatkan kelemumur sebagai mungkin bentuk paling ringan dermatitis seborea. Kedua-duanya menyebabkan sisik putih hingga kekuningan yang mungkin kering atau berminyak dan gatal ¹. Lihat rawatan kelemumur.

Tanda yang perlu diperhatikan

Pada kulit kepala, dermatitis seborea mungkin kelihatan sebagai tompok bersisik yang tidak jelas sempadannya atau sisik yang merata ³. Di luar kulit kepala, ia boleh muncul pada ^{1 3}:

• Kening, janggut dan garis rambut
• Telinga dan kulit di belakangnya
• Tepi hidung
• Tepi kelopak mata (kelopak mata merah bersisik)
• Dada, terutamanya pada lelaki

Warna kulit memberi kesan. Pada kulit lebih gelap, ruam sering kelihatan merah jambu, sedikit ungu atau lebih cerah daripada kulit sekeliling, bukan merah ¹. DermNet mencatatkan ia boleh muncul sebagai tompok bersisik yang lebih cerah, kadangkala berbentuk kelopak bunga, di sekitar garis rambut dan dahi ³.

Siapa yang mendapatnya?

DermNet menganggarkan ia menjejaskan 3% hingga 12% orang ³. Ia lebih biasa pada lelaki berbanding wanita ^{1 3}, dan ada dua kemuncak: pada bayi (dipanggil cradle cap) dan pada remaja dan dewasa ³.

Sesetengah faktor dikaitkan dengan penyakit yang lebih teruk atau degil ^{3 1}:

• Kulit berminyak
• Sejarah keluarga dermatitis seborea atau psoriasis
• Sistem imun yang lemah, termasuk jangkitan HIV
• Keadaan neurologi tertentu, seperti penyakit Parkinson
• Kurang tidur dan peristiwa yang menekan

Apa puncanya?

Puncanya belum difahami sepenuhnya ³. Suspek utama ialah *Malassezia*, sejenis yis yang hidup secara normal pada kulit. Ia memecahkan minyak dalam sebum, dan ini boleh mencetuskan keradangan pada orang yang mudah terkena ³. Satu ulasan rawatan 2019 menyifatkan keadaan ini sebagai tindak balas keradangan terhadap *Malassezia* di kawasan berminyak ⁴. Kajian mikrobiom kulit kepala juga mengaitkan dermatitis seborea dengan tahap *Malassezia* dan sesetengah bakteria yang lebih tinggi berbanding kulit kepala sihat ⁵.

Apa yang mencetuskannya?

• Tekanan ialah pencetus biasa ^{1 3}
• Musim: di negara bermusim, serangan lebih kerap pada musim sejuk, dan ia mungkin bertambah baik dalam cuaca panas dan lembap ¹

Malaysia tiada musim sejuk, tetapi ramai yang perasan serangan semasa tempoh tertekan, selepas kurang tidur, atau apabila jarang mencuci rambut.

Rawatan

Tiada penawar untuk dermatitis seborea, tetapi rawatan boleh melegakan gatal dan mengurangkan, malah kadangkala menghilangkan, ruam ¹. Rawatan bertujuan menghilangkan tanda, melegakan gatal dan mengawalnya untuk jangka panjang ⁴.

Syampu ubat

DermNet menyenaraikan syampu yang mengandungi ketoconazole, ciclopirox, selenium sulfida, zink pyrithione, tar arang batu atau asid salisilik, digunakan dua kali seminggu selama sekurang-kurangnya sebulan, dan diteruskan jika perlu ³. Perhatikan bahawa sesetengah strain *Malassezia* tahan terhadap antikulat azole seperti ketoconazole, jadi bertukar kepada zink pyrithione atau selenium sulfida mungkin membantu ³.

Rawatan preskripsi

Doktor mungkin menambah ³:

• Kursus pendek losyen steroid ringan untuk meredakan serangan, biasanya 1 hingga 3 minggu
• Perencat kalsineurin (seperti tacrolimus) sebagai pilihan untuk mengurangkan steroid
• Keratolitik seperti asid salisilik untuk menanggalkan sisik tebal
• Bagi kes degil pada dewasa, antikulat oral, antibiotik tertentu atau terapi cahaya

Elakkan menggunakan krim steroid kuat untuk tempoh lama tanpa nasihat. Penggunaan berlebihan boleh menipiskan kulit ³.

Ubat herba dan semula jadi

Syampu minyak pokok teh dan lidah buaya telah dilaporkan sebagai pilihan alternatif ^{3 4}. Namun, DermNet menyatakan keberkesanan banyak ubat herba tidak pasti ³.

Mengapa rawatan awal penting

AAD menasihatkan merawat dermatitis seborea lebih awal. Tanpa rawatan, sisik boleh menebal, dan menggaru boleh menyebabkan jangkitan. Pada kulit lebih gelap, ia juga boleh meninggalkan tompok gelap, terutamanya pada muka ¹.

Adakah ia menyebabkan rambut gugur?

Dermatitis seborea bukan punca biasa keguguran rambut yang ketara, tetapi sisik tebal dan menggaru boleh membuat rambut kelihatan lebih nipis dan merosakkan batang rambut. Jika anda kehilangan banyak rambut, lihat rambut gugur teruk secara tiba-tiba dan dapatkan pemeriksaan.

Hidup dengannya

• Kekalkan rutin mencuci dengan syampu ubat. Lihat berapa kerap mencuci rambut
• Elakkan menggaru. Lihat kulit kepala gatal
• Catat pencetus anda, seperti tekanan dan kurang tidur
• Jangkakan ia datang dan pergi. Pada dewasa ia sering jangka panjang dan mungkin memerlukan rawatan penyelenggaraan ³

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor jika syampu tanpa preskripsi tidak membantu selepas kira-kira sebulan, jika ruam merebak ke muka atau badan, atau jika ia sakit, berair atau dijangkiti. Keadaan lain seperti psoriasis, kurap kulit kepala dan ekzema boleh kelihatan serupa ³. Lihat psoriasis kulit kepala.

Kesimpulannya

Dermatitis seborea ialah keadaan jangka panjang yang biasa, berkaitan dengan yis dan minyak semula jadi kulit. Ia tiada penawar, tetapi syampu ubat dan kursus pendek rawatan preskripsi boleh mengawalnya dengan baik.

Soalan lazim

Adakah dermatitis seborea sama dengan kelemumur?

Ia berkaitan. Kelemumur ialah bentuk paling ringan tanpa keradangan ketara; dermatitis seborea menambah kemerahan dan boleh menjejaskan kawasan lain ^{2 1}.

Adakah ia berjangkit?

Tidak. Dermatitis seborea tidak berjangkit ¹.

Bolehkah dermatitis seborea dirawat hingga hilang terus?

Tiada penawar, tetapi rawatan boleh melegakan gatal dan mengurangkan atau menghilangkan ruam ¹.

Berapa kerap saya perlu menggunakan syampu ubat?

DermNet mencadangkan dua kali seminggu selama sekurang-kurangnya sebulan, dan lebih lama jika perlu ³.

Kandungan untuk tujuan pendidikan. Bukan nasihat perubatan.